Tijdens mijn onderzoek ontdekte ik dat leerlingen vaak binnen enkele seconden zeggen wat zij denken te zien in een kunstwerk. Die eerste indruk is snel, vluchtig en vooral gebaseerd op verwachtingen en herkenning. Dat is herkenbaar: ook als volwassenen vullen we beelden meteen in. Maar die snelheid helpt ons niet altijd om het werk écht te begrijpen.

In mijn onderzoek onderzocht ik hoe aandachtig kijken werkt en wat het betekent om leerlingen daarin te begeleiden. Ik keek daarbij naar theorieën over vertraagd kijken, actief waarnemen en het idee dat doen en kijken elkaar versterken. Uit verschillende bronnen bleek dat wanneer leerlingen iets moeten vastleggen, door te schetsen, noteren, verbinden of interpreteren, hun blik automatisch verandert.

Kijken wordt iets waar je actief mee bezig bent.

Wat mij vooral trof is dat aandachtig kijken niet alleen gaat over meer zien, maar over anders zien.

Wanneer leerlingen de tijd nemen, ontdekken ze details die eerst onzichtbaar waren: richtingen, kleuren, vormen. Ze zien niet alleen wat er is, maar ook wat het zou kunnen betekenen.

Het kunstwerk opent zich in laagjes.

Die inzichten vormden de basis voor dit educatieve product: de Blik Starter!
Een klein blik dat uitnodigt om het kijken te vertragen en te verdiepen.

De materialen en opdrachten die erin zitten zijn gebaseerd op het idee dat leerlingen het beste leren kijken door:

– hun eerste blik te bevragen
– opnieuw te kijken met een andere focus
– te doen terwijl ze kijken
– hun waarneming te verbinden aan verbeelding

Elke opdracht in de Blik Starter! is een kleine verschuiving van perspectief.
Geen grote stappen, maar subtiele ingrepen die het kijken openen.

De opdracht Verschuivende Blik is daar een goed voorbeeld van. Deze laat leerlingen stap voor stap ervaren hoe hun blik verandert, en hoe kijken zich verdiept wanneer je het combineert met onderzoeken, schetsen of schrijven.

De Blik Starter! is daarmee niet alleen een verzameling materialen, maar vooral een uitnodiging:

Kijk opnieuw.
En nog eens.
En nog eens - maar anders.

Want in kunstonderwijs is kijken geen beginpunt, maar een proces dat blijft verschuiven.