Afstudeerplan

Op welke manier kan kunstbeschouwing actiever en betekenisvoller worden door leerlingen via experiment en maken te laten kijken, ervaren en reflecteren.

Het wat

In mijn afstudeeronderzoek onderzoek ik hoe leerlingen leren kijken en waarnemen in relatie tot kunst, en hoe experimenteren en maken dit proces kunnen verdiepen. Het vertrekpunt is de rol van de docent: hoe kan kunstbeschouwing zo worden vormgegeven dat leerlingen niet vluchtig, maar bewust, nieuwsgierig en onderzoekend kijken?

Kijken wordt in dit onderzoek niet opgevat als iets passiefs, maar als een actieve ervaring. Door te tekenen, schrijven, materialen te gebruiken of kleine interpretaties te maken, verdiepen leerlingen hun waarneming. Ze leggen verbanden, geven betekenis aan wat ze zien en verbinden observaties aan verbeelding en gevoel. Kijken wordt daarmee een handeling die leidt tot inzicht en verwondering.

Tijdens eerdere experimenten in mijn lessen merkte ik hoe groot het verschil is wanneer leerlingen worden uitgedaagd om langer te kijken en hun waarneming om te zetten in een maakactie. Het kijken werd persoonlijker en aandachtiger; kunstwerken kwamen meer tot leven. Deze ervaringen vormden de basis voor mijn afstudeeronderzoek én voor het ontwerp van de Blik Starter!.

Het eindproduct: de Blik Starter!

Het eindproduct van dit onderzoek is de Blik Starter!: een compact, praktijkgericht hulpmiddel voor kunstdocenten in het primair en voortgezet onderwijs. De Blik Starter! bestaat uit een blik met materialen, reflectiekaarten en een informatieboekje met opdrachten die kijken vertragen en verdiepen.

De opdrachten zijn zo ontworpen dat kijken en doen elkaar versterken. Docenten kunnen de werkvormen los of in combinatie inzetten en gebruiken met hun eigen beeldmateriaal. De Blik Starter! biedt geen vast stappenplan, maar een flexibel instrument dat uitnodigt tot experiment, aandacht en reflectie in de lespraktijk.

Inspiratie en uitgangspunten

Bij het ontwerp van de Blik Starter! heb ik mij laten inspireren door bestaande methodieken zoals Slow Looking (Tishman), Visual Thinking Strategies (Housen & Yenawine) en inzichten van Wieteke van Zeil over het trainen van de blik. Deze theorieën vormen geen eindpunt, maar dienen als bouwstenen voor een eigen aanpak waarin doen, kijken en reflecteren samenkomen.

Centraal staan drie uitgangspunten:

• vertraging ondersteunt aandacht

• betekenis ontstaat door doen

• de docent begeleidt, maar stuurt niet

Het hoe

Mijn onderzoek bestaat uit een combinatie van literatuurstudie, praktijkexperimenten en feedback uit het onderwijsveld. Ik test de opdrachten van de Blik Starter! in mijn eigen lessen en laat collega-docenten meedenken over bruikbaarheid en toepasbaarheid. Observaties, reflecties en leerling reacties worden vastgelegd en meegenomen in het ontwerp.

Het proces en de ontwikkeling van de Blik Starter! documenteer ik zorgvuldig en maak ik zichtbaar via mijn website, waar ook bronnen, inzichten en voorbeelden worden gedeeld.

Het waar

Mijn werkplek in het voortgezet onderwijs vormt de belangrijkste context voor dit onderzoek. Hier kan ik direct observeren hoe leerlingen kijken, reageren en werken. Door mijn ervaring als docent te combineren met theoretische inzichten en inspiratie uit museale contexten, ontwikkel ik een product dat aansluit bij de dagelijkse lespraktijk én ruimte laat voor vernieuwing.